Deprecated: mysql_connect(): The mysql extension is deprecated and will be removed in the future: use mysqli or PDO instead in /home/vhcamerata/domains/camerata-trajectina.nl/mysql_open.php on line 8


Welkom op de website van Camerata Trajectina. Een ogenblik geduld alstublieft...


Welcome at Camerata Trajectina's website. Please, wait a moment...

Moslimkaper Jan Jansen

De ironie van de geschiedenis wil dat in de zeventiende eeuw menig Nederlander naar Marokko emigreerde en daar op voortreffelijke wijze inburgerde. Hoewel, inburgeren is misschien niet het eerste woord dat je te binnen schiet als het gaat over lieden als Jan Jansz., die in Marokko een allesbehalve burgerlijk bestaan leidden. Maar hij was wel moslim geworden. In dit programma laten we hem zelf zijn veelbewogen levensgeschiedenis vertellen. Jan Jansz. (Jansen) was geboren in Haarlem en leek aanvankelijk een normaal zeemansbestaan op te bouwen. In 1605 maakte hij met een kaperbrief van de Staten Generaal jacht op Duinkerker kapers, die een ware plaag vormden voor de snel groeiende Hollandse en Zeeuwse handel overzee. Duinkerken viel onder Spaans bewind, zoals de hele Zuidelijke Nederlanden. De Spanjaarden hadden deze kaapvaart op touw gezet, die door Duinkerkers – Vlamingen – werd uitgevoerd. Zo kon de noordelijke vijand veel schade worden toegebracht. Dit kapen door particulieren werd alom als een wettelijke vorm van oorlogvoering beschouwd, zolang de kaper maar kaperbrieven had waarmee hij kon aantonen in opdracht van een landsbestuur te handelen. In een poging deze aanzienlijke schadepost in te perken gaven de Staten Generaal omgekeerd kaperbrieven uit om Duinkerkse schepen te kapen. Ze stelden daarbij de eis van het zogenoemde voetenspoelen, dat wil zeggen, de hele bemannning van een veroverd Duinkerks schip moest overboord worden gezet. Zo wilde men voorkomen dat het aanmonsteren in Duinkerken een risicoloze aangelegenheid was, waar ook veel noordelijke Nederlanders gebruik van maakten. Tevergeefs. Deze vorm van moord druiste bovendien tegen het geweten van veel Hollandse schippers in, die zich zo gedwongen zagen vaak eigen volk te doden. Uiteindelijk is het systeem van de voetwassing dan ook verlaten.

Of Jan Jansen veel last van zijn geweten heeft gehad, weten we niet. Wel dat hij deze vorm van kapen te weinig vond opbrengen. Duinkerker schepen hadden immers nooit rijke lading aan boord, alleen een vervaarlijke bemanning; en de premie van de Staten Generaal was de moeite niet waard, vonden velen met Jan Jansen. Rond 1620 begint hij voor zichzelf: hij gaat 'ten vrijen buit', dat wil zeggen: kapen zonder kaperbrief. De nieuwbakken zeerover vertrekt met een klein scheepje uit de haven van La Rochelle, maar strandt min of meer op de Canarische eilanden. Daar ontmoet hij de uiterst succesvolle Hollandse piraat De Veenboer, die hij volgt naar het roversnest Algiers. Dergelijke lieden, en dan met name De Veenboers voorganger Simon de Danser uit Dordrecht, hadden de Algerijnen, de 'Barbarijse zeerovers', de kunst van het zeilen met rondgetuigde schepen geleerd. Die waren veel sneller dan de galeien die in Noord-Afrika in gebruik waren. Anders dan Simon de Danser, die zijn hele leven is blijven hopen op genade van de Nederlandse regering, bekeert Jansen zich tot de Islam en gaat voortaan als Murat Reis door het leven. Dat versterkt zijn positie in hoge mate. Hij stond erom bekend ook andere zeelui aan te sporen moslim te worden – en daarmee de weg terug naar het vaderland voorgoed op te geven. Als Algiers verdragen sluit met christelijke landen vertrekt Murat Reis naar de Marokkaanse havenstad Salé, van waar uit hij met een geduchte vloot 'Turkse' boekaniers de zeeën onveilig maakt (alle bewoners van de Noord-Afrikaanse kust, inclusief de Marokkanen, waren 'Turken' in de ogen van de Hollanders). Zijn strooptochten strekten zich uit tot Ierland en IJsland! Dankzij een verdrag tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden met de Sultan van Marokko – officieel Murat Reis' souverein – kan de boekanier het zich veroorloven bij tijd en wijlen het vaderland te bezoeken, wat de emoties daar hoog doet oplopen: de ergste 'Turk' was nota bene een Hollander!

De carrière van Murat Reis heeft ups en downs gekend. Zo is hij een tijdlang de gevangene geweest van Maltezer ridders. Wel honderd vrouwen kwamen zijn echtgenote condoleren, vertellen de kronieken. Later was hij gouverneur van het kasteel van Oualidia, ten noorden van Raz-el-Hadaik. Daar kreeg hij bezoek van zijn dochter Liesbeth, uit Holland. De woeste zeebonk barstte in tranen uit toen hij zijn dochter weerzag! Zij is sindsdien bij hem blijven wonen, schijnt het.

Hoe Jan Jansen aan zijn einde is gekomen, weten we niet precies. In de levensbeschrijving van een collega, Claes Compaen, heet het: "Het is heel slecht met hem afgeloopen. Lees het 23e deel, p. 13 van Wassenaers Historie". Helaas zijn van Wassenaers werk slechts 21 delen bewaard gebleven. Dat geeft ons de mogelijkheid de dood van Jan Jansen alias Murat Reis naar eigen smaak te orkestreren.
Waarvan acte.

Louis Peter Grijp

Het programma "Moslimkaper Jan Jansen" is geproduceerd naar een idee van Frans Lavell

close